سومین دوره نمایشگاه جهانی دفاع ۲۰۲۶ (WDS 2026) با شعار «آینده یکپارچگی دفاعی» (The Future of Defense Integration) از ۸ تا ۱۲ فوریه ۲۰۲۶ در ریاض برگزار شد. این رویداد که به همت هیئت کل صنایع نظامی عربستان سعودی سازماندهی شده بود، فرصتی بی‌نظیر برای معرفی توانمندی‌ها و دستاوردهای دفاعی عربستان سعودی فراهم کرد و نقش این کشور را در حوزه دفاعی منطقه و جهان برجسته ساخت.

برگزاری نمایشگاه جهانی دفاع در ریاض، به‌منزله یک ابزار راهبردی محوری، روند تحقق چشم‌انداز بلندپروازانه عربستان سعودی را تسریع می‌کند. این رویداد نقطه عطفی است که این کشور را از جایگاه یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان سامانه‌های دفاعی جهان به تولیدکننده، صادرکننده و قطب منطقه‌ای و جهانی این صنعت حیاتی تبدیل می‌کند. اهمیت این رویداد در آن است که به‌منزله سازوکاری جامع، این تحول را از طریق چند محور مرتبط و هماهنگ، که در ادامه به آن اشاره می‌شود، ممکن می‌سازد.

اول، بومی‌سازی راهبردی؛ شکل‌گیری توانمندی‌ها در قالب یک سامانه یکپارچه

هدف بلندپروازانه بومی‌سازی ۵۰ درصد از هزینه‌های نظامی تا سال ۲۰۳۰ ــ که حدود ۷۸ میلیارد دلار برآورد می‌شود ــ صرفا یک نسبت آماری نیست، بلکه طرحی ملی برای ساختن یک صنعت دفاعی پایدار و دانش‌محور است و نمایشگاه دفاعی در واقع ابزاری عملی برای تحقق این چشم‌انداز به شمار می‌رود.

بخش‌های جدیدی مانند «شبکه زنجیره تامین سعودی» و «آزمایشگاه دفاع آینده» مشخصا برای شکل‌دهی و تقویت این منظومه طراحی شده‌اند. این بخش‌ها با ایجاد پیوند مستقیم میان تامین‌کنندگان کوچک و متوسط داخلی از یک سو و شرکت‌های بزرگ جهانی و قراردادهای دولتی از سوی دیگر، بستر لازم را برای انتقال فناوری و توسعه ظرفیت‌های بومی فراهم می‌کنند. در این چارچوب، نمونه‌های موفقی نیز به نمایش گذاشته شده است، از جمله پروژه انبار سامانه‌های موشکی «پاتریوت» با همکاری شرکت «لاکهید مارتین» و همچنین توافق‌نامه‌های مربوط به تعمیر و نگهداری موتورهای هواپیما با «جی‌ای اروسپیس». البته این‌گونه مشارکت‌ها به انتقال خطوط مونتاژ محدود نمی‌شود، بلکه دانش فنی تخصصی، گواهی‌نامه‌های بین‌المللی و توانمندی‌های پیشرفته آزمون و تعمیر را نیز منتقل می‌کند. حاصل این روند، شکل‌گیری بنیانی صنعتی و توانمند است که از چارچوب بومی‌سازیِ صرف فراتر می‌رود و با اتکا به ظرفیت‌های داخلی، مسیر نوآوری مستقل و دانش‌آفرینی را در پیش می‌گیرد؛ مسیری که صنعت را از نقش مصرف‌کننده فناوری خارج می‌کند و آن را به بازیگری فعال در طراحی، توسعه و پیشبرد فناوری‌های نوین بدل می‌سازد.

دوم، ساختار اقتصادی توانمند با پیامدهای مثبت و چندلایه بر تولید و بهره‌وری

گسترش ۵۸ درصدی فضای نمایشگاه به ۲۷۳ هزار متر مربع، نشان‌دهنده رشد سریع سرمایه‌گذاری و معاملات است. با این حال، اثر اقتصادی واقعی از تبدیل هزینه‌های نظامی از حالت «مصرف» به «سرمایه‌گذاری داخلی» ناشی می‌شود. براساس آمار اعلام‌شده، بومی‌سازی هزینه‌های نظامی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۶.۶ میلیارد ریال به تولید ناخالص داخلی افزوده و سهم نیروی کار محلی در این بخش به ۶۳ درصد رسیده است. علاوه بر آن، برگزاری این نمایشگاه هزاران شغل مرتبط در حوزه‌های تولید، مهندسی و تعمیر و نگهداری ایجاد می‌کند و هزاران شغل دیگر در بخش‌های خدمات لجستیک، فناوری و سایر خدمات مرتبط فراهم می‌آورد. هر قراردادی که در این نمایشگاه منعقد می‌شود ــ مانند قراردادهای وزارت دفاع ــ نه‌تنها آمادگی نظامی را افزایش می‌دهد، که سبب سرمایه‌گذاری مستقیم در اقتصاد ملی می‌شود و زنجیره ارزش داخلی را تقویت می‌کند.

سوم، گذار از یک بازار بزرگ به یک قطب جهانی برای عرضه، تقاضا و زنجیره تامین

بودجه عظیم دفاعی عربستان سعودی خود به‌تنهایی این کشور را به بازاری جذاب تبدیل می‌کند، اما هدف اصلی فراتر از این است: تبدیل ریاض به مرکزی جهانی که نه‌تنها برای فروش، که برای تولید مشترک، تحقیق و توسعه، تعمیر و نگهداری منطقه‌ای و تسهیل همکاری میان شرکت‌ها از سراسر جهان عمل کند. حضور بیش از ۴۴۱ هیئت رسمی از ۷۶ کشور و یک هزار و ۴۶۸ غرفه‌دار از ۸۹ کشور، نمایشگاه را به بستری بی‌نظیر برای اتصال شبکه‌های صنعتی جهانی تبدیل کرد؛ تحولی که جایگاه محوری عربستان سعودی را در زنجیره تامین دفاعی جهانی تقویت می‌کند، به‌ویژه در حوزه‌های تخصصی مانند سامانه‌های بدون سرنشین و فناوری‌های دریایی و فضایی که برای آنها مناطق جدیدی در نمایشگاه اختصاص یافته است.

چهارم، چشم‌انداز آینده از طریق تکامل سامانه‌ها و فناوری‌های نوظهور

عربستان سعودی با شعار «آینده یکپارچگی دفاعی»، خود را عملا در مرکز جریان‌های فناوری جهانی قرار داده است. تمرکز این رویکرد تنها بر جنگ‌افزار‌های انفرادی معطوف نیست، بلکه بر توانایی پیوند دادن سامانه‌های پدافندی و امنیت سایبری در یک شبکه هوشمند متمرکز است. وجود بخش‌های ویژه برای پهپادها و فناوری‌های دریایی و فضایی، همراه با «آزمایشگاه دفاع آینده»، نوآوران و شرکت‌های نوپا از سراسر جهان را جذب می‌کند. این رویکرد نمایشگاه را از یک بازار معمولی محصولات آماده فراتر می‌برد و به بستری برای پرورش طرح‌ها و فناوری‌های نوین تبدیل می‌کند، به‌گونه‌ای که توانمندی‌های دفاعی عربستان سعودی با نیازها و چالش‌های جنگ‌های آینده، مبتنی بر هوش مصنوعی، سرعت عمل و کنترل اطلاعات، هماهنگ و آماده باشد.

پنجم، انتقال دانش و توانمندسازی نیروی انسانی

تردیدی نیست که اساس هر تحول صنعتی پایدار را سرمایه انسانی آن شکل می‌دهد. از همین رو نمایشگاه با برگزاری برنامه‌هایی مانند «استعدادهای آینده» و نشست‌های «رهبری فکری»، بر پرورش نسل تازه‌ای از مهندسان، کارشناسان و مدیران سعودی تمرکز دارد؛ نسلی که بتواند سکان هدایت این صنعت را در دهه‌های پیش رو به دست گیرد. همچنان همکاری با غول‌های صنعت هوافضا مانند بوئینگ و ایرباس نیز فراتر از تولید مشترک است و برنامه‌های آموزشی تخصصی و همکاری‌های دانشگاهی را در بر می‌گیرد تا انتقال دانش و مهارت‌های پیشرفته به شکل عمیق و پایدار نهادینه شود. در حقیقت، تضمین آینده در گرو سرمایه‌گذاری بر نیروی انسانی است، زیرا تداوم رشد و نوآوری در صنعت دفاعی پس از ۲۰۳۰، بیش از هر عامل دیگری به نیروی انسانی متخصص، خلاق و پرورش‌یافته وابسته است؛ نیرویی که بتواند فناوری را از سطح بهره‌برداری صرف فراتر برد و آن را طراحی، توسعه و راهبری کند.

شکوفایی صنعت و تجلی اقتدار ملی

برگزاری نمایشگاه دفاع در ریاض گواهی ملموس بر بلوغ چشم‌انداز صنعت دفاعی عربستان سعودی است. این رویداد از نمایش و بازاریابی صرف عبور کرده و وارد مرحله ساخت و شکل‌دهی به شراکت‌های راهبردی شده است. پیام روشنی که این نمایشگاه برای جامعه بین‌المللی دارد این است که عربستان سعودی دیگر صرفا یک بازار مصرفی نیست، بلکه به یک شریک صنعتی آگاه بدل شده است؛ کشوری با چشم‌اندازی روشن، منابع مالی و انسانی گسترده و اراده‌ سیاسی راسخ برای ساخت یک منظومه دفاعی ملی، یکپارچه، مستقل و پایدار. این تحول نه‌تنها امنیت ملی را تقویت می‌کند، که نقشه صنایع دفاعی جهان را بازطراحی و جایگاه ریاض را به‌مثابه یکی از پایتخت‌های نوظهور این صنعت راهبردی در سطح بین‌المللی تثبیت می‌کند.